ABD'nin devşirip darbe yaptırdığı kişiler kimlerdir
1948 yılında
ABD'ye giderek kontrgerilla eğitimi alan 16 TSK subayı kimdir? 1948 yılında
ABD'de eğitilen bu askerlerin hangileri 27 Mayıs 1960 darbesinde yer almıştır?
1948 yılı, Türkiye'nin Soğuk Savaş güvenlik
mimarisine (ve daha sonra NATO'ya) entegrasyon sürecindeki en kritik dönüm
noktalarından biridir. Siyaset literatüründe bu grup genellikle "16
subay" olarak anılsa da bu ekibin kimlerden oluştuğu ve Türkiye'nin
kaderini nasıl şekillendirdiği üzerine bilgiler aşağıdadır.
1948
ABD Özel Harp Eğitimi ve Arka Plan
Soğuk Savaş'ın başlamasıyla birlikte ABD, olası bir
Sovyet işgaline karşı müttefik ülkelerde "Stay-Behind" (geride
kalanlar) adı verilen, işgal durumunda düşman hattı gerisinde direniş
başlatacak bir yeraltı yapılanması kurguladı. Bu yapı, barış zamanında ise
komünizmle mücadele (kontrgerilla) misyonunu üstleniyordu. Bu vizyon
doğrultusunda 1948 yılında, Türk Silahlı Kuvvetleri içinden seçilen ve geleceği
parlak görülen bir grup subay ABD'ye gönderildi. ABD'deki Fort Benning
(Georgia) ve Fort Bragg (Kuzey Karolina) üslerinde gayrinizami harp, sabotaj,
suikast, psikolojik savaş ve yeraltı direnişi gibi "Özel Harp"
konularında uzun soluklu bir eğitim aldılar.
ABD'ye Gönderilen
Ekipteki Önemli İsimler
Bu gruptaki tüm subayların isimleri resmi
kaynaklarda tek bir liste halinde ilan edilmemiş olsa da, daha sonra
Türkiye'nin askeri, siyasi ve istihbari kurumlarını yönetecek olan ve
araştırmacıların teyit ettiği, en öne çıkan isimler şunlardır:
Tuğgeneral
Daniş Karabelen: Ekibin başkanı ve kıdemlisidir. ABD'den döndükten sonra, 1952
yılında Türkiye'deki Özel Harp Dairesi'nin (bugünkü Özel Kuvvetler Komutanlığı)
temeli olan Seferberlik Tetkik Kurulu'nu kuran ve yöneten isimdir.
Alparslan
Türkeş: O dönem yüzbaşı rütbesinde olan Türkeş, bu eğitimi alan en tanınmış
siyasi figürdür.
Turgut
Sunalp: Yıllar sonra 12 Eylül 1980 darbesinin ardından kurulan MDP'nin
(Milliyetçi Demokrasi Partisi) genel başkanı olacak ve askeri vesayetin önemli
aktörlerinden biri haline gelecektir.
Suphi
Karaman: TSK içindeki gizli örgütlenmelerde kilit rol oynamış bir kurmaydır.
Mucip
Ataklı: Hava kurmay subayı olarak grupta yer almıştır.
Ahmet
Yıldız: Ekibin siyasi yönü güçlü olan, eğitimde sivrilen isimlerinden biridir.
Refik
Tulga ve Faruk Ateşdağlı gibi isimler de bu eğitimden geçerek TSK içinde çok
kritik görevler üstlenmişlerdir.
Ekibin
geriye kalan üyeleri, siyasi tarihte bu sekiz isim kadar ön plana çıkmayan daha
alt rütbeli subaylardan oluşmaktadır.
27
Mayıs 1960 Darbesi ve "1948 Ekibi"
Devletin gizli eğitiminden geçen bu subay grubu, 27
Mayıs 1960 darbesinin belkemiğini oluşturmuştur. ABD'ye gönderilen bu gruptan
tam 14 kişi, 27 Mayıs darbesine giden süreçte cunta yapılanmalarında bizzat yer
almıştır. Darbeyi yapan Milli Birlik Komitesi (MBK) ve ihtilal kadrosu içinde
doğrudan yer alan isimler şunlardır:
Alparslan
Türkeş: Darbenin 1 numaralı vitrin yüzüdür. 27 Mayıs sabahı radyoda ihtilal
bildirisini okuyan, darbenin kurmay aklını yürüten isimdir. Daha sonra komite
içindeki güç mücadelesini kaybedip "14'ler" olarak bilinen grupla
birlikte tasfiye edilerek Yeni Delhi'ye sürülmüştür.
Ahmet
Yıldız: Darbeyi planlayan çekirdek kadroda yer almış ve Milli Birlik Komitesi
üyesi olmuştur.
Mucip
Ataklı: Hava Kurmay Binbaşı olarak darbeye katılmış ve MBK üyesi olarak
yönetime el koymuştur.
Suphi
Karaman: Kurmay Binbaşı olarak darbe kadrosunun en etkili MBK üyelerinden biri
olmuştur.
Refik
Tulga: Darbe sırasında aktif rol oynamış ve ihtilal yönetimi tarafından
İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı olarak yetkilendirilmiştir.
Özet
olarak, 1948'de ABD'de atılan o tohumlar, 1960'lardan 1980'lere kadar
Türkiye'nin hem darbeler tarihinde hem de derin devlet yapılanmasında en
belirleyici güç olmuştur.
Ali Özdemir
erdemyayinevi.wordpress.com
0505 220 83 85
27.05.2026
